SJ Tekmag - шаблон joomla Продвижение

header6

U četvratak veče u organizaciji biblioteke „Dr Albert Vajs“ Jevrejske zajednice Crne Gore razgovarano na temu „ Shakespeare i predrasude – slučaj Mletačkog trgovca“. Razgovor je vodio prof.dr Janko Andrijašević.

Četiri vijeka nakon smrti, 23.april je datum rođenja i smrti najistaknutijeg pjesnika i dramskog pisca renesanse u Engleskoj, njegovo djelo neprestano inspiriše pronicljiva i uzbudljiva tumačenja. Kongresna biblioteka u Vašingtonu ima više od 7000 djela o njemu, a Britanska biblioteka pod odrednicom Shakespeare nudi oko 14,000 mogućnosti. 400 ozbiljnih radova o ovom književnom geniju se objavi svake godine.

Mletački trgovac, svakako najkontroverznija Shakespearova drama, ne zbog pojave poslovičnog negativca ( ima ih u svim njegovim dramama), već zbog toga što Shylock (negativac) pripada jevrejskom narodu. Sam je i ponižen, upleten u kamataški zaplet sa venecijanskim hrišćanima, koji se ponose svojim antisemitskim predrasudama i nehumanošću sa religioznim pokrićem.

Sekspir 2Na početku razgovora, prof dr. Janko Andrijašević se dotakao pojave antisemitizma u Engleskoj u starim vremenima. Nakon dužeg perioda inkubacije, antisemitizam se razvijao postepeno kroz vijekove, prvo kao obična predrasuda koja je bila izraz superiornosti jedne civilizacije nad drugom, zatim kroz stvaranje žrtvi, gdje je uobičajeno da to postanu manjinske zajednice. Jevreji su bili manjina tokom više hiljada godina, unutar raznih kultura i civilizacija tako da su se oko njih sakupljali brojni negativni stereotipi u tom dugom vremenskom periodu. Iako u Engleskoj Jeverji nijesu živjeli vijekovima, a možda Shakespeare nikada nije ni upoznao nekog Jevreja, ipak je u svog Shajlocka uključio odbojne antijevrejske stereotipe.

Brojna su pitanja koja je pokrenuo prof.dr J.Andrijašević, a odgovore na njih je prodiskutovao sa prisutnima kroz perspektivu socijalne psihologije. Zašto su venecijanski hrišćani prepuni negativnih stavova prema Shylocku: negativac je zbog toga što pripada određenom narodu ili zbog ličnih osobina koje otkriva kroz tekst? Na jednoj strani je kolektivna snaga hrišćana, a na drugoj strani je on sam, duhovni i društveni tuđin. „Ima li Jevrejin oči? Nema li Jevrejin ruke, udove, oruđe, pamet, sklonosti, strast? Istom hranom se hrani, istim oružjem povređuje“ pita se Shylock, a on niti je komičan, ni groteskan, ni zao lik, već ponižen, ozlojađen čovjek, spreman da sklopi faustovski posao sa samim đavolom da bi povratio svoje izgubljeno dostojanstvo i samopoštovanje, ali kako, na koji način da se bori sa predrasudama.

ŠekspirNezaobilazno je bilo pitanje kakav bi efekat čitanje ove drame moglo imati na ljude ostrašćene i pune predrasuda, a kakav na tolerantnije ljude sa više odjektivnog uvida u univerzalnu ljudsku prirodu. Ostrašćeni bi možda absorbovali fantaziju o jevrejskom zlu, restaurirali stare predrasude u novo ruho, što bi moglo rezultirati tragićnim događajima. Tolerantniji bi svakako mogli sarađivati na izgradnji i podizanju svijesti, odnosno izgradnji kulture poštovanja različitosti, dostojanstva i osnovnih prava svakog čovjeka na dostojanstven život. Po primitivnom srednjevjekovnom objašnjenju, za zlo i probleme sa kojima smo suočeni bili bi krivi Jevreji, ali mi znamo da su oni rezultat niza ekonomskih, političkih, društvenih i drugih faktora koji se jedino mogu riješiti međusobnim razumijevanjem i saradnjom.